សំពោច

សត្វសំពោធ (ជាពិសេស សំពោធក្រអូប ឬភាសាអង់គ្លេសហៅថា Asian palm civet មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Paradoxurus hermaphroditus) គឺជាថនិកសត្វតូចមួយប្រភេទដែលមានទំហំប៉ុនឆ្មា ស្ថិតក្នុងអំបូរ Viverridae។ ពួកវាមានដើមកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូនេស៊ី ព្រមទាំងមានមួយចំនួននៅតំបន់អាហ្វ្រិកផងដែរ។

ទោះបីជាពួកវាមានរូបរាងស្រដៀងឆ្មា ឬសត្វរ៉ាកឃូន (Raccoon) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅសត្វសំពោធមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសត្វជ្រុល (Mongoose) និងសត្វហៃអ៊ីណា (Hyena) ជាងឆ្មាផ្ទះ។

លក្ខណៈរូបរាង

• រូបរាងខាងក្រៅ៖ វាមានដងខ្លួនវែង និងរឹងមាំ គ្របដណ្តប់ដោយរោមក្រាស់ៗពណ៌ប្រផេះ ឬត្នោត ហើយជារឿយៗមានស្នាមអុចៗ ឬឆ្នូតពណ៌ខ្មៅនៅលើខ្នង មាន "ម៉ាស់" ពណ៌ខ្មៅកាត់ទទឹងភ្នែក និងមានដៅពណ៌សនៅជិតច្រមុះ និងថ្ងាស។
• ទំហំ៖ ដងខ្លួនរបស់វា (គិតចាប់ពីក្បាលដល់គល់កន្ទុយ) មានប្រវែងប្រហែល ៤២ ដល់ ៧១ សង់ទីម៉ែត្រ ហើយមានកន្ទុយវែងប្រហែល ៣៣ ដល់ ៦៦ សង់ទីម៉ែត្រ។
• ទម្ងន់៖ ពេលពេញវ័យ វាមានទម្ងន់ចន្លោះពី ២ ដល់ ៥ គីឡូក្រាម។
• យន្តការការពារខ្លួន៖ នៅពេលមានអាសន្ន ឬរងការគំរាមកំហែង វាអាចបញ្ចេញទឹកដែលមានក្លិនឆ្អេះអាក្រក់ខ្លាំង ចេញពីក្រពេញក្បែររន្ធគូទរបស់វា។

របៀបរស់នៅ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី

• រកស៊ីយប់ និងរស់នៅឯកោ៖ សត្វសំពោធសកម្មខ្លាំងនៅពេលយប់ (ចាប់ពីព្រលប់រហូតដល់ភ្លឺ) ហើយសម្រាកនៅពេលថ្ងៃតាមប្រហោងឈើ គុម្ពោតព្រៃក្រាស់ៗ ឬពេលខ្លះនៅលើដំបូលផ្ទះអ្នកភូមិ។ ពួកវារស់នៅម្នាក់ឯង លើកលែងតែរដូវបន្តពូជ។
• ជំនាញឡើងដើមឈើ៖ ពួកវាជាអ្នកជំនាញឡើងដើមឈើដ៏ពូកែ ដោយអាចធ្វើចលនាយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញលើចុងឈើខ្ពស់ៗ ឬដើររកចំណីតាមដំបូលផ្ទះក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជន។
• ចំណីអាហារ៖ ទោះបីជាវាស្ថិតក្នុងក្រុមសត្វស៊ីសាច់ (Carnivora) ប៉ុន្តែវាជាសត្វស៊ីចំណីចម្រុះ (Omnivores) ដោយចូលចិត្តស៊ីផ្លែឈើដែលមានរសជាតិផ្អែម និងទន់ ផ្លែឈើព្រៃ ផ្លែកាហ្វេ សត្វល្អិត និងសត្វមានឆ្អឹងកងតូចៗ។

សារៈសំខាន់ចំពោះធម្មជាតិ និងទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស

• ការបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិ៖ តាមរយៈការស៊ីផ្លែឈើ និងបន្ទោបង់គ្រាប់ចេញមកក្រៅទាំងមូល សត្វសំពោធដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយផ្សព្វផ្សាយគ្រាប់ពូជ និងថែរក្សាជីវៈចម្រុះនៅក្នុងព្រៃទឹកភ្លៀងក្ដៅសើម។
• កាហ្វេសំពោធ (Kopi Luwak)៖ សំពោធក្រអូបល្បីល្បាញពេញពិភពលោកក្នុងការផលិត "កាហ្វេសំពោធ"។ ពួកវាជ្រើសរើសស៊ីតែផ្លែកាហ្វេណាដែលទុំល្អ រួចរំលាយសាច់ខាងក្រៅ ហើយបញ្ចេញគ្រាប់កាហ្វេមកវិញតាមលាមក ដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់កាហ្វេនោះមានរសជាតិប្លែកពិសេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តម្រូវការទីផ្សារខ្ពស់បាននាំឱ្យមានការបង្ខាំងសត្វសំពោធក្នុងទ្រុងតូចៗ ដែលបង្កើតឱ្យមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកសុខុមាលភាពសត្វ។
• ស្ថានភាពអភិរក្ស៖ នៅក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN សំពោធក្រអូបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទ "មានការព្រួយបារម្ភតិចតួច" (Least Concern) ដោយសារវាមានវត្តមានច្រើន និងងាយបន្សាំខ្លួន។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពួកវាកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងពីការទាក់ចាប់ខុសច្បាប់ដើម្បីយកសាច់ និងលក់ក្នុងទីផ្សារសត្វចិញ្ចឹម ព្រមទាំងការបាត់បង់ព្រៃឈើផងដែរ។