ខ្លាឃ្មុំខ្មៅ

ខ្លាឃ្មុំខ្មៅ (Asiatic black bear ឬ Ursus thibetanus) ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា «ខ្លាឃ្មុំព្រះចន្ទ» (Moon bear) គឺជាប្រភេទខ្លាឃ្មុំដែលមានទំហំមធ្យម និងរស់នៅតាមតំបន់ព្រៃឈើនៃទ្វីបអាស៊ី។ បច្ចុប្បន្ន ចំនួនរបស់ពួកវានៅក្នុងព្រៃត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានតិចជាង ៦០,០០០ ក្បាល ហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទសត្វងាយរងគ្រោះ (Vulnerable) នៅក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN។

នៅប្រទេសកម្ពុជា ខ្លាឃ្មុំប្រភេទនេះត្រូវបានគេហៅថា «ខ្លាឃ្មុំធំ» ដើម្បីបែងចែកវាឱ្យដាច់ពី «ខ្លាឃ្មុំតូច» (ខ្លាឃ្មុំភ្នំ ឬ Sun bear)។

លក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅ

• រោម និងសញ្ញាសម្គាល់: ពួកវាមានរោមពណ៌ខ្មៅរលោង (ពេលខ្លះមានពណ៌ត្នោតចាស់) ជាមួយសញ្ញាសម្គាល់រាងអក្សរ V ឬរាងព្រះចន្ទចំហៀងពណ៌ស ឬគ្រីមយ៉ាងច្បាស់នៅចំទ្រូង។ ពួកវាមានច្រមុះពណ៌ត្នោតខ្ចី ឬស និងមានចង្ការពណ៌ស។
• ទំហំ និងទម្ងន់: ខ្លាឃ្មុំឈ្មោលពេញវ័យមានទម្ងន់ចន្លោះពី ១០០ ដល់ ២០០ គីឡូក្រាម ចំណែកញីមានទំហំតូចជាង ដោយមានទម្ងន់ចន្លោះពី ៤០ ដល់ ១២៥ គីឡូក្រាម។ ប្រវែងដងខ្លួនរបស់ពួកវាមានពី ១២០ ដល់ ១៩០ សង់ទីម៉ែត្រ។
• លក្ខណៈពិសេស: ពួកវាមានក្រញ៉ាំជើងវែង កោង និងមានជើងមុខខ្លាំងៗ ដែលអំណោយផលខ្លាំងដល់ការឡើងដើមឈើ។ ពួកវាចំណាយពេលច្រើននៅលើដើមឈើដើម្បីរកចំណី និងធ្វើសម្បុកពីមែកឈើ។

តំបន់រស់នៅ និងការបែងចែកភូមិសាស្ត្រ

• ដែនជម្រក: ពួកវាមានវត្តមានចាប់ពីភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប៉ាគីស្ថាន កាត់តាមជួរភ្នំហិម៉ាល័យ ឥណ្ឌា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក (រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ) ចិន ឧបទ្វីបកូរ៉េ តៃវ៉ាន់ ភាគខាងកើតប្រទេសរុស្ស៊ី និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសជប៉ុន។
• ការផ្លាស់ទីតាមរដូវ: នៅតំបន់ភ្នំខ្ពស់ៗ ពួកវារស់នៅលើកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗ (រហូតដល់ ៣,៦០០ ម៉ែត្រ) នារដូវក្តៅ ហើយចុះមកតំបន់ទំនាបក្រោម ១,៥០0 ម៉ែត្រ វិញនារដូវរងា។

របបអាហារ និងចរិតលក្ខណៈ

• ចំណីអាហារ: ពួកវាជាសត្វស៊ីចំណីគ្រប់មុខ ប៉ុន្តែរបបអាហារចម្បងគឺរុក្ខជាតិ (ផ្លែឈើ, គ្រាប់ធញ្ញជាតិ, មើមឈើ និងទំពាំង) រួមផ្សំជាមួយសត្វល្អិត, ទឹកឃ្មុំ, និងសត្វមានឆ្អឹងកងតូចៗ ឬសាកសពសត្វម្តងម្កាល។
• ការ សម្ងំ រដូវរងា (Hibernation): ខ្លាឃ្មុំដែលរស់នៅតំបន់ភាគខាងជើង (ដូចជា រុស្ស៊ី កូរ៉េ ជប៉ុន) តែងតែសម្ងំដេកពេញមួយរដូវរងាចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ខែមីនា ដោយមិនស៊ី មិនផ្លាស់ទី និងមិនបន្ទោបង់ឡើយ។ ចំណែកខ្លាឃ្មុំនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង (រួមទាំងកម្ពុជា) គឺមានសកម្មភាពពេញមួយឆ្នាំ។
• ជីវភាពរស់នៅ: ពួកវាជាសត្វឯកោ ចូលចិត្តរស់នៅម្នាក់ឯង លើកលែងតែរដូវបន្តពូជ ឬពេលមេថែរក្សាកូនតូចៗ។

ការគំរាមកំហែង និងការអភិរក្ស

• ការបរបាញ់ និងការជួញដូរប្រមាត់: ពួកវារងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីការបរបាញ់ខុសច្បាប់ដើម្បីយកក្រញ៉ាំ, ស្បែក និងជាពិសេសគឺប្រមាត់ ដើម្បីយកទៅធ្វើជាឱសថបុរាណចិន។
• ការបាត់បង់ព្រៃឈើ: ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការវាតទីដីកសិកម្មបានធ្វើឱ្យជម្រករបស់ពួកវារួញតូច ដែលនាំឱ្យមានទំនាស់ជាញឹកញាប់រវាងមនុស្ស និងខ្លាឃ្មុំ នៅពេលពួកវាចេញមករកចំណីក្បែរភូមិករ។ សត្វប្រភេទនេះត្រូវបានការពារដោយអនុសញ្ញា CITES Appendix I។