មាន់ព្រៃ

មាន់ព្រៃ(ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Gallus gallus, អង់គ្លេស៖ Red junglefowl) គឺជាបក្សីតំបន់ក្ដៅមួយប្រភេទ ស្ថិតក្នុងអម្បូរគ្រួសារ Phasianidae ហើយវាត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់ថាជា ដូនតាបង្កើតដ៏ចម្បងរបស់មាន់ស្រុក នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ មាន់ព្រៃមានដើមកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ)។ វាមានរូបរាងស្រដៀងនឹងមាន់ស្រុក ប៉ុន្តែមានរាងស្លីមជាង ស្រាលជាង និងមានសមត្ថភាពអាចហើរបានឆ្ងាយជាង ដើម្បីគេចពីសត្វយាយី។

លក្ខណៈពិសេស និងចរិតលក្ខណៈ

• ភាពខុសគ្នារវាងញីនិងឈ្មោល៖ មាន់គោក (ឈ្មោល) មានទម្ងន់ធ្ងន់ជាង (ប្រហែល ១.៥ គីឡូក្រាម) មានពណ៌ឆើតឆាយ មានរោមធ្លាក់ក្បែរក្បាលពណ៌ក្រហមលឿង និងមានកន្ទុយវែងពណ៌ខៀវក្រម៉ៅចាំងពន្លឺ។ ចំណែកមាន់ញីមានទម្ងន់ស្រាលជាង (ប្រហែល ១ គីឡូក្រាម) និងមានរោមពណ៌ត្នោតស្រអាប់ ដើម្បីងាយស្រួលបន្លំភ្នែកសត្វដទៃនៅពេលក្រាបពងនៅលើដី។
• ចំណុចសម្គាល់ពីមាន់ស្រុក៖ មាន់ព្រៃសុទ្ធអាចសម្គាល់បានតាមរយៈ ជើងពណ៌ប្រផេះស្លេក (slate-grey) និងមានដុំរោមពណ៌សរលោងនៅត្រង់គល់កន្ទុយ/ខ្នងផ្នែកខាងក្រោម។
• របបអាហារ និងទីជម្រក៖ ពួកវាជាសត្វស៊ីចំណីគ្រប់មុខ ដោយដើររកចំណីនៅលើដីព្រៃ ដូចជា គ្រាប់រុក្ខជាតិ ផ្លែឈើជ្រុះ និងសត្វល្អិតតូចៗ។ ពួកវាចូលចិត្តរស់នៅក្នុងព្រៃក្រាស់ ព្រៃរបោះ និងតាមជាយព្រៃ។
• ការរស់រានមានជីវិត៖ ខុសពីមាន់ស្រុកដែលមានសាច់ធ្ងន់ មាន់ព្រៃមានរាងរហ័សរហួន និងអាចហើរឡើងទៅទំនៅលើមែកឈើខ្ពស់ៗនៅពេលយប់ ដើម្បីគេចពីសត្វសាហាវ ដូចជា ថ្លាន់ ត្រកួត ឬឆ្កែព្រៃ។

ប្រវត្តិនៃការស៊ាំនឹងមនុស្ស (Domestication)

ភស្តុតាងខាងហ្សែនបង្ហាញថា មនុស្សបានចាប់ផ្ដើមទាក់មាន់ព្រៃយកមកចិញ្ចឹមឱ្យស៊ាំនឹងមនុស្ស យ៉ាងហោចណាស់ពី ៥,០០០ ទៅ ៨,០០០ ឆ្នាំមុន នៅតំបន់អាស៊ី។ នាសម័យបច្ចុប្បន្ន កូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់វា (មាន់ស្រុក) បានក្លាយជាបក្សីស្រុកដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។

ទោះបីជាស្ថានភាពអភិរក្សរបស់វាស្ថិតក្នុងកម្រិត «ការព្រួយបារម្ភតិចតួច» (Least Concern) លើបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN ក៏ដោយ ក៏ពូជមាន់ព្រៃសុទ្ធកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងពីការបាត់បង់ទីជម្រក និងការបង្កាត់លាយឡំជាមួយមាន់ស្រុកដែលដើរចូលព្រៃ។