ប្រើសស្បូវ

ប្រើសស្បូវ (ភាសាអង់គ្លេស៖ Sambar deer, ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Rusa unicolor) គឺជាប្រភេទសត្វប្រើសដែលមានមាឌធំជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អនុទ្វីបឥណ្ឌា ចិនភាគខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ)។

លក្ខណៈរូបរាង

• ទំហំ និងទម្ងន់៖ ប្រើសឈ្មោលពេញវ័យមានមាឌធំ និងមាំមួន ដោយមានកម្ពស់ស្មាចាប់ពី ១០២ ដល់ ១៦០ សង់ទីម៉ែត្រ និងមានទម្ងន់ចន្លោះពី ១០០ ដល់ ៣៥០ គីឡូក្រាម (ជួនកាលអាចឡើងដល់ជាង ៥០០ គីឡូក្រាម)។ ឯប្រើសញីមានទំហំតូចជាងនេះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។
• ពណ៌សម្បុរ៖ វាមានរោមក្រាស់ គ្រើម និងមានពណ៌ត្នោតចាស់ ឬពណ៌ប្រផេះ។ ប្រើសឈ្មោលមានរោមក្រាស់វែងនៅជុំវិញក្បែរក (ដូចជាលំពង់ក) ដែលអាចបះឡើងនៅពេលវាមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច ឬចង់គំរាមសត្រូវ។
• ស្នែង៖ ប្រើសឈ្មោលមានស្នែងរឹងមាំ និងមានមែកធំៗចំនួន ៣ ខ្នែង ដែលអាចលូតលាស់រហូតដល់ប្រវែង ១១០ សង់ទីម៉ែត្រ។ ស្នែងនេះនឹងជម្រុះរាល់ឆ្នាំ។

អាកប្បកិរិយា និងការរស់នៅ

• សកម្មភាព៖ ប្រើសជាសត្វដែលចូលចិត្តរកស៊ីនៅចន្លោះពេល ព្រលឹមស្រាងៗ ពេលព្រលប់ និងពេលយប់ ហើយសម្រាកនៅក្នុងព្រៃក្រាស់នៅពេលថ្ងៃ។
• ការរស់នៅ៖ ប្រើសឈ្មោលចូលចិត្តរស់នៅ ឯកោតែឯង ចំណែកប្រើសញីរស់នៅជាក្រុមគ្រួសារតូចៗ (ប្រហែល ៣ ទៅ ៤ ក្បាល) រួមមានមេ និងកូនៗ។
• ការការពារខ្លួន៖ នៅពេលជួបសត្រូវ (ដូចជា ខ្លាធំ ឬខ្លារខិន) ជំនួសឱ្យការរត់ភ្លាមៗ ប្រើសតែងតែ ឈរស្ងៀមហើយសម្លឹងមើល ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាព។ ប្រសិនបើវាដឹងថាមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង វានឹងដំឡើងជើង ហើយបន្លឺសំឡេងស្រែកលាន់ឮខ្លាំងដូចសំឡេងផ្លុំកញ្ចែ ឬសំឡេង "ហុង" ដើម្បីព្រមានសមាជិកដទៃទៀត។
• ការចូលចិត្តទឹក៖ ប្រើសជាសត្វដែលចូលចិត្តទឹកខ្លាំង និងជាអ្នកហែលទឹកយ៉ាងពូកែ។ ពួកវាចូលចិត្តចុះត្រាំទឹកដោយទុកតែត្រឹមក្បាល ដើម្បីឆ្លងកាត់ទន្លេ ឬរកស៊ីរុក្ខជាតិក្នុងទឹក។

របបអាហារ និងទីជម្រក

ពួកវាជាសត្វស៊ីរុក្ខជាតិជាអាហារ (Herbivores) ដោយស៊ីស្មៅ ស្លឹកឈើ វល្លិ ផ្លែឈើជ្រុះ និងសំបកឈើ។ ប្រើសអាចរស់នៅបានស្ទើរគ្រប់ទម្រង់ព្រៃ ដូចជាព្រៃស្រោង ព្រៃល្បោះ និងតំបន់វាលស្មៅភ្នំខ្ពស់ៗ។

ស្ថានភាពអភិរក្ស

នៅក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN សត្វប្រើសត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទសត្វ ងាយរងគ្រោះ (Vulnerable) ដោយសារតែការបរបាញ់ខុសច្បាប់ និងការបាត់បង់ទីជម្រក។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សត្វប្រើសមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ការពារធម្មជាតិនានា ដូចជាក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី និងតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញជាដើម។