អាញី

សត្វអាញី (Slow Loris) ឬដែលប្រជាជនខ្មែរយើងនិយមហៅថា កំប្រុកខ្យល់ ឬ រប៉ះ គឺជាពពួកសត្វប្រ៊ីម៉ាត (លំដាប់ពពួកស្វា) តូចៗ មិនសូវរហ័សរហួន និងរកស៊ីនៅពេលយប់។ ពួកវាមានដើមកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងផងដែរ។

ចំណុចពិសេសដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតរបស់វាគឺ វាជាពពួកសត្វប្រ៊ីម៉ាតតែមួយគត់នៅលើពិភពលោកដែលមានពិស។

លក្ខណៈជីវសាស្ត្រសំខាន់ៗ

• ខាំមានពិស៖ កំប្រុកខ្យល់មានក្រពេញម្យ៉ាងនៅត្រង់ដើមដៃខាងក្នុងរបស់វា។ នៅពេលវាមានអារម្មណ៍ថាមានគ្រោះថ្នាក់ វានឹងលិទ្ធយកសារធាតុរាវពីក្រពេញនោះមកលាយជាមួយនឹងទឹកមាត់ ដើម្បីបង្កើតជាពិសដ៏កាចសាហាវ រួចបញ្ជូនទៅកាន់ធ្មេញមុខរបស់វាសម្រាប់ខាំការពារខ្លួន។
• រូបរាង៖ វាមានភ្នែកធំៗមូលក្លំ (ជួយឱ្យមើលឃើញច្បាស់នៅពេលយប់) ក្បាលមូល ច្រមុះខ្លី និងមានរោមក្រាស់ៗ។ ដៃជើងរបស់វាមានប្រព័ន្ធសរសៃឈាមពិសេសដែលអាចឱ្យវាតោងមែកឈើបានរាប់ម៉ោងដោយមិនរួយ ឬស្ពឹកឡើយ។
• ចំណីអាហារ៖ ពួកវាស៊ីជ័រឈើ, ទឹកដមផ្កា, ផ្លែឈើ និងសត្វល្អិតតូចៗជាអាហារ។

ស្ថានភាពអភិរក្សនៅកម្ពុជា

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា យើងអាចរកឃើញកំប្រុកខ្យល់ពីរប្រភេទសំខាន់ៗគឺ៖
១. កំប្រុកខ្យល់ធំ (Bengal slow loris): ស្ថិតក្នុងកម្រិត កំពុងរងការគំរាមកំហែង (Endangered)។
២. កំប្រុកខ្យល់តឿ (Pygmy slow loris): ស្ថិតក្នុងកម្រិត កំពុងរងការគំរាមកំហែង (Endangered)។

ការគំរាមកំហែង

សត្វប្រភេទនេះកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងខ្លាំងដោយសារការបរបាញ់ខុសច្បាប់ដើម្បីយកមកធ្វើជាសត្វចិញ្ចឹម (ព្រោះតែរូបរាងគួរឱ្យស្រឡាញ់របស់វា) និងការយកទៅធ្វើជាឱសថបុរាណ។ នៅក្នុងទីផ្សារងងឹត ជនខិលខូចជារឿយៗតែងតែដក ឬកាត់ធ្មេញមុខរបស់វាចោលទាំងរស់ដោយគ្មានថ្នាំស្ពប់ ដើម្បីកុំឱ្យវាខាំអ្នកទិញ ដែលទង្វើនេះបណ្តាលឱ្យពួកវាឆ្លងមេរោគ និងស្លាប់ជាច្រើន។