ស្វាព្រាហ្មណ៍

ស្វាព្រាហ្មណ៍ ឬ ស្វាកន្ទុំរុយ (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Trachypithecus germaini ឬជួនកាលហៅថា Trachypithecus cristatus) គឺជាប្រភេទពានរ (ស្វា) មួយប្រភេទដែលមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ព្រៃលិចទឹក ព្រៃកោងកាង និងព្រៃរបោះក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

លក្ខណៈរូបសាស្ត្រ

• ពណ៌សម្បុរមេបា៖ មានរោមពណ៌ប្រផេះ مر្មរ ឬក្រម៉ៅ ដែលចុងរោមមានពណ៌សប្រាក់ ធ្វើឱ្យវាមើលទៅដូចជាមានពន្លឺពណ៌ប្រាក់ തിളങ്ങുന്ന។ មុខរបស់វាមានពណ៌ខ្មៅ រុំព័ទ្ធដោយរោមថ្ពាល់វែងៗ និងមានជើងសក់ដូចជាចង្កោមនៅលើក្បាល។
• ពណ៌កូនស្វា៖ កូនស្វាព្រាហ្មណ៍ដែលកើតមកភ្លាមមាន រោមពណ៌ទឹកក្រូចភ្លឺ យ៉ាងស្អាតប្លែក រួមជាមួយមុខ ដៃ និងជើងពណ៌ស។ ពណ៌ទឹកក្រូចនេះនឹងចាប់ផ្តើមប្តូរទៅជាពណ៌ប្រាក់ដូចមេបាបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេល ៣ ទៅ ៦ ខែ។
• ទម្ងន់ និងទំហំ៖ ស្វាពេញវ័យមានទម្ងន់ចន្លោះពី ៤.០ គីឡូក្រាម ដល់ ៦.៦ គីឡូក្រាម និងមានកន្ទុយវែងជាងដងខ្លួន (ប្រវែងកន្ទុយប្រហែល ៦០ ទៅ ៧៦ សង់ទីម៉ែត្រ)។

របបអាហារ និងការរស់នៅ

• ចំណីអាហារ៖ ពួកវាជាសត្វស៊ីស្លឹកឈើជាចម្បង (Folivorous) ដោយមានក្រពះពិសេសចែកជាច្រើនថតសម្រាប់រំលាយជាតិសរសៃ (Cellulose) ពីរុក្ខជាតិ ព្រមទាំងស៊ីផ្លែឈើ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងផ្កាផងដែរ។
• សង្គមរស់នៅ៖ រស់នៅជាហ្វូងតូចៗចន្លោះពី ៩ ដល់ ៤០ ក្បាល ដែលដឹកនាំដោយស្វាឈ្មោលពេញវ័យមួយក្បាល និងមានស្វាញីជាច្រើនព្រមទាំងកូនៗ។ ស្វាញីនៅក្នុងហ្វូងតែងតែជួយមើលថែទាំកូនស្វាពណ៌ទឹកក្រូចរួមគ្នា ទោះបីជាមិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ខ្លួនក៏ដោយ។

ស្ថានភាពអភិរក្សនៅកម្ពុជា

• ស្វាព្រាហ្មណ៍ (Germain's Langur) ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN ជាប្រភេទសត្វ រងគ្រោះជិតផុតពូជ (Endangered)។
• នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ពួកវាមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ការពារនានា ដូចជាក្នុង ខេត្តមណ្ឌលគិរី (ដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមា), តំបន់ព្រៃលិចទឹកទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ឆ្នេរ។ ពួកវាកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងពីការបាត់បង់ទីជម្រក និងការបរបាញ់។